Hoạt động nhà trường

SỔ TAY CHĂM SÓC SỨC KHỎE SINH SẢN VỊ THANH NIÊN NỮ TRƯỜNG HỌC
Ngày đăng: 17-01-2024 Lượt xem: 56

Sổ tay
TÀI LIỆU DÀNH CHO GIÁO VIÊN, CÁN BỘ ĐOÀN, NHÂN VIÊN Y TẾ TRƯỜNG HỌC, HỌC SINH
NÒNG CỐT TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG
VỀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

* * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
Nguyễn Nho Huy
Mai Huy Phương – Dương Thị Thuý Nga – Đào Thị Tuyết
Lê Văn Tuấn – Trần Ngọc Tiến – Hà Thị Thuỳ Linh

Sổ tay
HƯỚNG DẪN CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG
VỀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Tài liệu dành cho giáo viên, cán bộ đoàn, nhân viên y tế trường học, học sinh nòng cốt
tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông

Hà Nội, 2023
MỤC LỤC
Lời nói đầu �������������������������������������������������������������������������������������� 5
Danh mục các chữ viết tắt �������������������������������������������������������������� 7
Hướng dẫn sử dụng sổ tay�������������������������������������������������������������� 8
Phần 1: THÔNG TIN CHÍNH VỀ SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ
����������������������������������������������������������������� 10
Chủ đề 1: Tầm quan trọng của việc
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ����������������������������
11
1. Một số khái niệm chung về sức khoẻ sinh sản��������������������� 11
2. Vị thành niên ����������������������������������������������������������������������� 12
3. Sự cần thiết của việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ�������������������������������������������������������������������� 12

Chủ đề 2: Những thay đổi tâm sinh lí ở bạn gái tuổi dậy thì��� 14
1. Một số thay đổi tâm sinh lí ở lứa tuổi dậy thì
của vị thành niên nữ ����������������������������������������������������������������� 14
2. Nguy cơ và cách xử lí����������������������������������������������������������� 15

Chủ đề 3: Những điều cần biết về kinh nguyệt ������������������������� 17
1. Cơ chế hình thành kinh nguyệt��������������������������������������������� 18
2. Kinh nguyệt bình thường ����������������������������������������������������� 19
3. Kinh nguyệt không bình thường ����������������������������������������� 19
4. Chăm sóc cơ thể trong kì kinh���������������������������������������������� 20

Chủ đề 4: Quan hệ tình dục và tình dục an toàn ������������������������ 22
1. Khái niệm về quan hệ tình dục �������������������������������������������� 22
2. Quy định của pháp luật về tuổi quan hệ tình dục����������������� 22
3. Tác hại của việc quan hệ tình dục sớm��������������������������������� 23
4. Tình dục an toàn������������������������������������������������������������������� 23

2
Chủ đề 5: Quá trình mang thai��������������������������������������������������� 25
1. Quá trình hình thành thai nhi������������������������������������������������ 25
2. Ý nghĩa của việc mang thai�������������������������������������������������� 25
3. Dấu hiệu mang thai �������������������������������������������������������������� 26
4. Các nguy cơ đối với vị thành niên nữ mang thai ����������������� 26

Chủ đề 6: Các biện pháp tránh thai������������������������������������������� 28
1. Vì sao phải tránh thai?���������������������������������������������������������� 28
2. Một số biện pháp tránh thai�������������������������������������������������� 28

Chủ đề 7: Bệnh lây truyền qua đường tình dục������������������������ 31
1. Khái niệm ����������������������������������������������������������������������������� 31
2. Các bệnh lây truyền qua đường tình dục thường gặp����������� 31
3. Dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục ��� 31
4. Phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục ���������������������� 32

Chủ đề 8: Phòng, chống xâm hại tình dục vị thành niên nữ �����33
1. Xâm hại tình dục ������������������������������������������������������������������ 33
2. Thủ phạm xâm hại tình dục�������������������������������������������������� 33
3. Đối tượng bị xâm hại tình dục���������������������������������������������� 34
4. Vị thành niên nữ cần làm gì để không bị xâm hại tình dục? �� 35

Phần 2: CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG VỀ
CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ 40

Chủ đề 9: Vai trò của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên trong
hoạt động hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên
nữ trong các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông
��41
3
1. Quan điểm của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên
về chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên����������������������� 41
2. Vai trò của Đoàn Thanh niên trong các hoạt động hướng dẫn
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ����������������������� 42

Chủ đề 10: Kĩ năng hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ trong các trường trung học cơ sở
và trung học phổ thông
������������������������������������������������������������������������ 44
1. Kĩ năng giao tiếp ������������������������������������������������������������������ 44
2. Kĩ năng sử dụng tài liệu truyền thông���������������������������������� 45

Chủ đề 11: Gợi ý một số hoạt động hướng dẫn chăm sóc
sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ trong các trường
trung học cơ sở và trung học phổ thông
����������������������������������������� 46
1. Treo, dán áp phích, băng rôn������������������������������������������������ 46
2. Phát tin/ bài phát thanh trên loa ������������������������������������������� 46
3. Phát tờ gấp, tờ tin ����������������������������������������������������������������� 46
4. Hướng dẫn thông qua mạng xã hội �������������������������������������� 46
5. Tư vấn����������������������������������������������������������������������������������� 47
6. Sinh hoạt câu lạc bộ ������������������������������������������������������������� 47
7. Tổ chức cuộc thi������������������������������������������������������������������� 47

Tài liệu tham khảo ������������������������������������������������������������������������ 50
4
Lời nói đầu
Sức khoẻ sinh sản và sức khoẻ tình dục là những yếu tố quan
trọng, có ý nghĩa quyết định tới sự phát triển lành mạnh về thể
chất và tinh thần của vị thành niên, thanh niên nói chung và học
sinh nói riêng. Trong chiến lược toàn cầu vì sức khoẻ phụ nữ,
trẻ em và vị thành niên năm 2016, Liên hợp quốc đã nhấn mạnh
việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục cho vị thành
niên, thanh niên thông qua tăng cường đầu tư cho chăm sóc sức
khoẻ, tăng độ bao phủ phổ cập, phát huy vai trò của các cấp chính
quyền, sự tham gia của các cá nhân và cộng đồng trong chăm sóc
sức khoẻ.
Mặc dù Việt Nam đã đạt được những thành công nhất định
trong chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục cho vị thành
niên, thanh niên, nhưng vẫn còn một số bất cập trong giáo dục sức
khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục và cung cấp dịch vụ thân thiện
về sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục; tình trạng quan hệ tình
dục sớm, quan hệ tình dục không an toàn, mang thai ngoài ý muốn
và phá thai không an toàn, nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây truyền
qua đường tình dục... của vị thành niên, thanh niên vẫn chưa được
cải thiện đáng kể.
Trước thực trạng trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với
Công ty TNHH Truyền thông Brandmax và các cơ quan, đơn vị
liên quan xây dựng
Sổ tay hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh
sản vị thành niên nữ trong các trường trung học cơ sở và trung
học phổ thông
. Sổ tay cũng là một tài liệu hỗ trợ các nhà quản lí
giáo dục, các giáo viên trong công tác quản lí và giảng dạy; giúp
học sinh được tiếp cận với thông tin, kiến thức khoa học và xây
dựng hành vi bảo vệ sức khoẻ tình dục, sức khoẻ sinh sản, hình
thành một cộng đồng hoà nhập và bình đẳng giới.

5
6
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCS Bao cao su
LTQĐTD Lây truyền qua đường tình dục
QHTD Quan hệ tình dục
SKSS Sức khoẻ sinh sản
SKTD Sức khoẻ tình dục
THCS Trung học cơ sở
THPT Trung học phổ thông
VTN Vị thành niên

7
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG SỔ TAY
Đối tượng sử dụng
Thầy cô giáo, cán bộ đoàn, nhân viên y tế trường học, học
sinh nòng cốt trong các trường trung học cơ sở và trung
học phổ thông.

Mục đích
Cung cấp những thông tin cần thiết về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên nữ.
Hướng dẫn kĩ năng tổ chức một số hoạt động chăm sóc sức
khoẻ sinh sản vị thành niên nữ trong các trường trung học
cơ sở và trung học phổ thông. Từ đó, người tổ chức có thể
lựa chọn cách hướng dẫn phù hợp với điều kiện và hoàn
cảnh thực tế ở địa phương.

Cấu trúc
Cuốn sổ tay gồm 2 phần:
Phần 1. Chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên nữ
Phần này cung cấp các thông tin về chăm sóc sức khoẻ sinh
sản vị thành niên nữ. Đây là nguồn thông tin chủ chốt, là
cơ sở để xây dựng các thông điệp truyền thông phù hợp với
đối tượng.

8
Phần 2. Các hoạt động truyền thông về chăm sóc sức khoẻ
vị thành niên nữ

Phần này trình bày vai trò của Đoàn Thanh niên và Đội thiếu
niên trong việc hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ; kĩ năng cần thiết đối với người hướng dẫn;
gợi ý một số hình thức truyền thông về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên nữ có thể thực hiện tại các trường
trung học cơ sở và trung học phổ thông.

9
THÔNG TIN CHÍNH VỀ
SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ

Phần 1
10
1. Một số khái niệm chung về sức khoẻ sinh sản
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sức khoẻ sinh sản
(SKSS) là trạng thái hoàn toàn thoải mái về thể chất, tinh thần và
xã hội mà không chỉ đơn thuần là không có bệnh tật hay ốm đau
liên quan đến hệ thống sinh sản. Do đó, SKSS ngụ ý rằng mọi
người đều có thể có một cuộc sống tình dục hài lòng và an toàn;
họ có khả năng sinh sản và tự quyết định sinh lúc nào, sinh như
thế nào và có sinh hay không.

Sức khoẻ sinh sản bao gồm:
Sức khoẻ thể chất là trạng thái cơ thể khoẻ mạnh, các cơ quan
sinh dục không bị tổn thương và đảm bảo cho việc thực hiện chức
năng tình dục và sinh sản.

Sức khoẻ tinh thần là trạng thái cá nhân cảm thấy thoải mái
với chính mình về SKSS và tình dục, biết thừa nhận những nhược
điểm, không tự ti, sống đoàn kết với mọi người.

Sức khoẻ xã hội: đảm bảo sự an toàn cho xã hội, có mối quan
hệ tốt với cộng đồng.

Nội dung của sức khoẻ sinh sản bao gồm: Quyền sinh sản;
Kế hoạch hoá gia đình; Làm mẹ an toàn; Phòng tránh mang thai
ngoài ý muốn, phá thai ở tuổi vị thành niên; Phòng ngừa và điều
trị vô sinh; Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục
(LTQĐTD) và HIV/AIDS; Chăm sóc SKSS vị thành niên.

TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC CHĂM SÓC
SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ

CHỦ ĐỀ
1
11
Chăm sóc sức khoẻ sinh sản được hiểu là sự phối hợp các
phương pháp, kĩ thuật và dịch vụ nhằm giúp con người có tình
trạng SKSS khoẻ mạnh thông qua việc phòng chống và giải quyết
những vấn đề liên quan đến SKSS.

2. Vị thành niên
Vị thành niên:
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vị thành
niên (VTN) là lứa tuổi từ 10 đến 19, thường được chia thành 3 giai
đoạn: VTN sớm (10 – 13 tuổi), VTN giữa (14 – 16 tuổi) và VTN
muộn (17 – 19 tuổi).
Tại Việt Nam, về mặt luật pháp, VTN là người dưới 18 tuổi,
được pháp luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục.

Vị thành niên nữ là khái niệm đề cập đến những em gái
trong độ tuổi từ 10 đến 19.
Tại Việt Nam, VTN nữ là những em gái ở giai đoạn chuyển từ
trẻ em sang người trưởng thành, thường từ 10 đến 18 tuổi.

3. Sự cần thiết của việc chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ

SKSS VTN nữ là tình trạng khoẻ mạnh về thể chất, tinh thần
và xã hội của tất cả những gì liên quan đến cấu tạo và hoạt động
của hệ thống sinh sản của nữ giới ở tuổi VTN, chứ không chỉ là
tình trạng không có bệnh hay khuyết tật của hệ thống đó.
Chăm sóc SKSS VTN nữ trong các trường trung học cơ sở và
trung học phổ thông (THCS và THPT) được hiểu là hệ thống các
biện pháp y khoa và biện pháp giáo dục nhằm giúp cho học sinh
nữ ở các trường trung học có nhận thức, thái độ, hành vi đúng đắn
đối với các vấn đề SKSS.

12
GHI NHỚ:
SKSS là vấn đề quan trọng với mọi lứa tuổi, đặc biệt là ở nhóm
thanh niên, VTN vì đây là một trong những nhóm dân số có ý nghĩa
quyết định đến chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực trong
tương lai.
Tại Việt Nam, học sinh trung học phần lớn nằm trong độ tuổi
VTN – lứa tuổi dễ bị ảnh hưởng bởi tác động của môi trường xã
hội do những thay đổi về tâm sinh lí. Đối tượng này rất cần được
chăm sóc sức khoẻ và đã trở thành nhóm mục tiêu của các hoạt
động thông tin, giáo dục, truyền thông về SKSS.
Hiện nay, VTN nữ ở các trường THCS, THPT đang phải
đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến SKSS như kinh nguyệt,
tiền kinh nguyệt, nhiễm khuẩn đường sinh sản, quan hệ tình dục
(QHTD) không an toàn, mang thai ngoài ý muốn,... Chăm sóc
SKSS sẽ giúp các em biết cách đối phó với những vấn đề này một
cách an toàn và hiệu quả, có thể giảm nguy cơ gia tăng các bệnh
liên quan đến SKSS trong tương lai; đảm bảo cho các em có môi
trường và cơ hội tốt nhất để phát triển.
– VTN nữ cần được cung cấp kiến thức về SKSS và họ có quyền
được chăm sóc SKSS.
– VTN nữ có thể đối mặt với những áp lực về hình dáng cơ
thể, tình bạn và tình yêu. Họ cần được khuyến khích nói về
cảm xúc, nhu cầu của bản thân và được hỗ trợ khi cần thiết.

13
NHỮNG THAY ĐỔI TÂM SINH LÍ
Ở BẠN GÁI TUỔI DẬY THÌ

CHỦ ĐỀ
2
1. Một số thay đổi tâm sinh lí ở lứa tuổi dậy thì của vị
thành niên nữ

Bạn gái ở tuổi dậy thì sẽ nhận thấy bản thân mình có những
sự thay đổi sau:

Thay đổi về sinh lí
– Chiều cao, cân nặng tăng nhanh.
– Ngực nở, mông nở, cơ thể dần hình thành đường cong rõ nét.
– Tuyến vú phát triển.
– Xuất hiện lông nách, lông mu.
– Mồ hôi nặng mùi hơn, da nhờn hơn, nổi mụn trứng cá.
– Xuất hiện dịch âm đạo và kinh nguyệt.

Những thay đổi ở bạn gái tuổi dậy thì
Trước dậy thì Dậy thì

Chiều cao
Giai đoạn

14
Thay đổi về tâm lí
– Chợt vui chợt buồn, khó kiểm soát được cảm xúc.
– Thích thể hiện và khẳng định bản thân trước mọi người.
– Có xu hướng độc lập.
– Dễ nảy sinh mâu thuẫn với cha mẹ.
– Muốn tìm hiểu nhiều hơn về cấu tạo của cơ thể mình, quan
tâm đến làm đẹp thường xuyên hơn.
– Có mong muốn kết bạn và chia sẻ với bạn bè nhiều hơn.
– Bị hấp dẫn về mặt giới tính bởi một người nào đó, dễ nhầm
lẫn giữa tình cảm bạn bè và tình yêu đôi lứa.
– Tò mò, thích khám phá, thử nghiệm, có những hành vi
bốc đồng.

2. Nguy cơ và cách xử lí
2.1. Một số khó khăn tâm lí thường gặp của vị thành niên nữ
– Áp lực về hình dáng cơ thể không đạt các tiêu chuẩn vẻ đẹp
(số đo ba vòng, làn da, mái tóc,…).
– Ngỡ ngàng, bối rối với những thay đổi trong cơ thể của
mình, đặc biệt là sự xuất hiện của kinh nguyệt.
– Lo lắng về kết quả học tập, việc chọn nghề nghiệp trong
tương lai.
– Mâu thuẫn tình cảm giữa bản thân với người lớn trong gia
đình (ông bà, bố mẹ,…), với bạn bè, với người yêu,…
– Áp lực từ những lời mời gọi, dụ dỗ tham gia vào quan hệ
tình dục, hút thuốc, uống rượu bia, sử dụng ma tuý,…

15
GHI NHỚ:
– Ở tuổi dậy thì, bạn gái có nhiều thay đổi về vóc dáng, tính
cách. Kì kinh nguyệt đầu tiên là mốc đánh dấu bạn gái bước
vào tuổi dậy thì.
– Những thay đổi trong thời kì này giúp bạn gái trở nên nữ tính,
tự tin và chủ động hơn; tuy nhiên, cũng khiến cho bạn gái lo
lắng, bất an và có thể gặp phải nhiều nguy cơ.
– Chăm sóc cơ thể đúng cách giúp bạn gái trải qua tuổi dậy thì
vui tươi, mạnh khoẻ.

2.2. Gợi ý cách xử lí
– Nhận thức được rằng sự thay đổi là một phần của cuộc sống
nên mỗi người cần phải học cách chấp nhận nó.
– Dành thời gian để hiểu rõ về bản thân mình (sở thích, năng
lực, mục tiêu). Viết ra những điều mà bạn thực sự quan tâm và
muốn đạt được.
– Tập luyện các môn giúp vượt qua căng thẳng như: nhảy dây,
cầu lông,...
– Duy trì một chế độ ăn uống lành mạnh và tích cực vận động
thể chất.
– Chia sẻ cảm xúc với bạn bè, gia đình hoặc người tin cậy để
có sự hỗ trợ tinh thần.
– Tham gia các nhóm hoạt động xã hội, hoạt động cộng đồng.
– Tìm kiếm sự giúp đỡ của cha mẹ, thầy cô giáo hoặc chuyên
gia tư vấn khi có những thắc mắc về thể chất và tinh thần liên quan
đến lứa tuổi của mình.
– Gọi đến tổng đài Bảo vệ và chăm sóc trẻ em (số 111) khi
cần được trợ giúp.

16
Ống dẫn trứng
Loa vòi trứng
Buồng trứng
Tử cung
Âm đạo
Cổ tử cung

NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ KINH NGUYỆT
CHỦ ĐỀ
3
Vị trí của hệ thống sinh sản trong cơ thể nữ giới
Hệ thống sinh sản nữ giới

17
1. Cơ chế hình thành kinh nguyệt
Do sự thay đổi hormone sinh dục, trong mỗi chu kì hành
kinh, cơ thể bạn gái thường có 1 trứng chín và rụng rồi được
phóng ra. Nội mạc tử cung sẽ dày lên, đợi trứng được thụ tinh về
làm tổ. Trong trường hợp trứng không được thụ tinh, lớp nội mạc
tử cung sẽ bong ra và chu kì kinh nguyệt bắt đầu.

Chu kì kinh nguyệt
(Theo Tài liệu hướng dẫn giáo dục giới tính và tình dục toàn diện trong
Chương trình Giáo dục Trung học cơ sở 2018
, tr.103)
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
15 14 13
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26-
32

Rụng trứng
Giai đoạn ít
có khả năng
có thai
Giai đoạn
hành kinh
Giai đoạn dễ có thai

18
2. Kinh nguyệt bình thường
– Tuổi bắt đầu có kinh: 8 – 15 tuổi.
– Vòng kinh: 22 – 35 ngày, trung bình là 28 – 30 ngày.
– Thời gian hành kinh: 3 – 7 ngày.
– Lượng máu kinh: trung bình tính bằng thay 3 – 5 lần băng vệ
sinh mỗi ngày.
– Máu kinh: màu đỏ tươi, không đông, có mùi hơi nồng,
không tanh.

3. Kinh nguyệt không bình thường
– Kinh sớm: có kinh trước 8 tuổi.
– Vô kinh nguyên phát: quá 16 tuổi chưa hành kinh.
– Vô kinh thứ phát: quá 3 tháng chưa hành kinh nếu trước
đó kinh rất đều và quá 6 tháng chưa có kinh nếu trước đó kinh
không đều.
– Vô kinh giả: máu kinh vẫn có nhưng không chảy ra ngoài,
còn gọi là bế kinh do màng trinh kín hoặc cổ tử cung bị dính.
– Kinh ít: lượng máu kinh ra rất ít.
– Kinh nhiều: lượng máu kinh nhiều hơn bình thường.
– Kinh thưa: vòng kinh dài trên 35 ngày.
– Kinh mau: vòng kinh ngắn dưới 21 ngày.
– Băng kinh: máu kinh ra rất nhiều, trên 150ml trong một vài
ngày (thay trên 8 lần băng vệ sinh/ngày) gây choáng váng, mệt
mỏi, đôi khi bị ngất xỉu.
– Rong kinh: kinh kéo dài trên 7 ngày.

19
– Rong huyết: ra máu không liên quan đến kì kinh.
– Thống kinh: đau bụng nhiều khi có kinh, có thể bị mệt mỏi,
ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt.

4. Chăm sóc cơ thể trong kì kinh
– Vận động nhẹ nhàng,
không nên làm việc nặng
hoặc tập các môn thể thao đòi
hỏi nhiều sức lực như chạy
nhảy, đẩy tạ, bơi lặn. Nếu
bị đau bụng cần phải nằm
nghỉ ngơi, chườm ấm vùng
bụng dưới.
– Ăn uống đủ chất dinh
dưỡng, tăng cường bổ sung
chất đạm, chủ yếu là đạm
động vật và thức ăn có nhiều
calci sao cho cân bằng đạm,
đường, chất béo, muối khoáng,
vitamin và chất xơ. Cần tránh
sử dụng các loại gia vị mạnh,
có tính kích thích như ớt, gừng,
hạt tiêu,...
– Tắm rửa hằng ngày bằng nước ấm, sạch, không nên bơi
lội hoặc ngâm người trong bồn tắm. Nên thay băng vệ sinh
3 – 5 lần/ngày. Mỗi lần thay băng vệ sinh cần rửa bộ phận sinh
dục bằng nước sạch, không nên xối hay xịt nước quá sâu vào bên
trong âm đạo; sau đó dùng khăn sạch lau khô rồi mới đóng băng

Bữa ăn đủ chất dinh dưỡng trong kì kinh
Nghỉ ngơi trong kì kinh
20
Vệ sinh cơ thể trong kì kinh
GHI NHỚ:
– Sự xuất hiện của kinh nguyệt là điều bình thường khi bạn gái
bước vào tuổi dậy thì.
– Bạn gái có thể mang thai khi chưa có kinh vì trứng rụng lần
đầu đã gặp tinh trùng và được thụ tinh ngay.
– Trong khoảng 1 – 2 năm đầu kể từ khi bắt đầu có kinh, bạn
gái không nên quá lo lắng khi thấy kinh nguyệt không đều
hoặc có một số dấu hiệu khó chịu trong kì kinh như đau bụng,
mệt mỏi,...
– Cần ăn uống đủ chất, vận động nhẹ nhàng và vệ sinh đúng
cách trong thời gian kinh nguyệt. Nếu thấy kinh nguyệt bất
thường cần thăm khám bác sĩ sản phụ khoa.
vệ sinh mới. Rửa và lau khô theo thứ tự
từ trước ra sau. Không tự ý sử dụng các
loại dung dịch vệ sinh phụ nữ bởi acid
trong các dung dịch này có thể làm thay
đổi môi trường âm đạo, tăng nguy cơ
gây viêm nhiễm âm đạo.

21
1. Khái niệm về quan hệ tình dục
Quan hệ tình dục (còn gọi là giao hợp hay giao cấu) là việc
thực hiện các hành vi để mang lại khoái cảm tình dục hoặc để
sinh sản.
QHTD nhằm tìm kiếm khoái cảm có thể diễn ra giữa một
người với một người hay với nhiều người (khác hoặc cùng giới
tính) hoặc với chính mình (thủ dâm). QHTD để sinh sản chỉ diễn
ra giữa hai người khác giới tính (nam và nữ).
QHTD bao gồm những hành vi tình dục có xâm nhập hoặc
không xâm nhập.
– Hành vi tình dục có xâm nhập là việc đưa một bộ phận cơ
thể (hoặc vật thể khác thay thế) vào một bộ phận khác trên cơ thể
mình và/hoặc bạn tình.
– Hành vi tình dục không xâm nhập là hành vi kích thích tình
dục lẫn nhau mà không QHTD qua đường âm đạo, đường hậu
môn hay đường miệng (ví dụ: ôm ấp, vuốt ve các bộ phận nhạy
cảm của mình và/hoặc bạn tình).

2. Quy định của pháp luật về tuổi quan hệ tình dục
Pháp luật Việt Nam cho phép QHTD khi cả hai người đủ 16
tuổi trở lên. Căn cứ theo quy định tại Điều 142 và Điều 145 Bộ
luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, việc QHTD

QUAN HỆ TÌNH DỤC VÀ TÌNH DỤC AN TOÀN
CHỦ ĐỀ
4
22
với người dưới 16 tuổi sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự. Nếu
cả hai người đều từ đủ 16 tuổi trở lên mà đồng thuận QHTD thì
không bị pháp luật xử lí.
Tuy nhiên, tuổi VTN là thời kì cơ thể chưa hoàn thiện nên các
chuyên gia khuyến cáo chỉ nên QHTD khi bạn nữ đủ 18 tuổi, bạn
nam đủ 20 tuổi.

3. Tác hại của việc quan hệ tình dục sớm
QHTD sớm ở tuổi VTN có thể gây ra những hậu quả nặng nề
về thể chất và tinh thần, đặc biệt là đối với bạn gái.

Về thể chất, bạn gái có thể bị chảy máu vùng kín, viêm nhiễm
đường sinh dục, thậm chí mang thai ngoài ý muốn dẫn đến việc
phải phá thai khi thai đã lớn hoặc để sinh ra đứa trẻ đều nguy hiểm
đến tính mạng cả mẹ và con.

Về tinh thần, bạn gái dễ tự ti, mặc cảm, tinh thần suy sụp và
chịu rất nhiều áp lực khác từ phía gia đình và xã hội, từ đó dễ sa
vào các tệ nạn xã hội (mại dâm, ma tuý,...).

4. Tình dục an toàn
Tình dục an toàn là QHTD đảm bảo tránh thai an toàn, hiệu
quả và phòng lây truyền HIV cũng như các bệnh nhiễm khuẩn
LTQĐTD.
Cách thực hiện tình dục an toàn:
– Tình dục không giao hợp mà vẫn đạt khoái cảm bằng cách
vuốt ve, hôn hít, xoa bóp (tình dục không xâm nhập) với bạn tình
hoặc chính mình.

23
– Sử dụng bao cao su (BCS) đúng cách trong tất cả các lần
giao hợp (tình dục có xâm nhập). (Xem thêm
Chủ đề 6. Các biện
pháp tránh thai
).
GHI NHỚ:
– QHTD sớm ở tuổi VTN có thể gây ra những hậu quả nặng nề
về thể chất và tinh thần, đặc biệt bạn nữ có thể mang thai, gây
nguy hiểm cho cả mẹ và con.
– Cần thực hiện tình dục an toàn bằng cách không giao hợp hoặc
sử dụng BCS đúng cách.

24
1. Quá trình hình thành thai nhi
Hai yếu tố tham gia vào quá trình thụ thai là trứng (của người
nữ) và tinh trùng (của người nam).
Khoảng 2 tuần trước ngày đầu tiên của kì kinh, 1 trứng rụng
và di chuyển đến vòi tử cung. Trong vòng 24 giờ sau khi rụng, nếu
trứng gặp được tinh trùng thì sự thụ thai sẽ xảy ra.
Trong mỗi lần giao hợp có
xuất tinh, hàng trăm triệu tinh
trùng được đưa vào âm đạo. Phần
lớn trong số đó sẽ bị chết do môi
trường âm đạo có tính acid cao.
Chỉ những tinh trùng có sức sống
mạnh mẽ thì tồn tại được và bơi

vào vòi trứng tìm gặp trứng, nhưng
cũng chỉ có một tinh trùng khoẻ
Quá trình thụ thai

nhất phá được lớp màng noãn để chui vào trong tạo nên sự thụ
tinh, trứng được thụ tinh gọi là hợp tử.
Sau thụ tinh, hợp tử sẽ vừa di chuyển về tử cung vừa tiếp tục
quá trình phân chia tế bào để tạo thành phôi thai chuẩn bị cho quá
trình làm tổ.

2. Ý nghĩa của việc mang thai
Quá trình hình thành thai nhi là một quá trình kì diệu của tạo
hoá khi hình thành một mầm sống mới.

QUÁ TRÌNH MANG THAI
CHỦ ĐỀ
5
25
Mỗi em bé được sinh ra đều phải được đón nhận, yêu thương
và che chở. Chúng ta chỉ làm cha mẹ khi có đầy đủ điều kiện cả
về thể chất và tinh thần, có khả năng chịu trách nhiệm nuôi dưỡng
con cái khôn lớn, trưởng thành.
Bạn gái cần phải chăm sóc cho bản thân có sức khoẻ tốt, có
trí tuệ và tinh thần tốt để sau này sẽ sinh ra những đứa con như
mong muốn, không để mang thai ngoài ý muốn, tránh những hậu
quả nghiêm trọng thậm chí nguy hiểm đến tính mạng của mình.

3. Dấu hiệu mang thai
Đã thực hiện QHTD dương vật –
âm đạo và chậm kinh.
Ngoài ra, có thể thấy một số dấu
hiệu sau: buồn nôn, ngực căng tức,
thay đổi thói quen ăn uống hoặc khẩu
vị, đi tiểu nhiều hơn bình thường. Một
số trường hợp bạn gái không thấy có

các dấu hiệu này nên không biết mình
đã có thai cho đến khi thấy những dấu
Que thử thai

hiệu muộn hơn như: ngực to hơn bình thường, thấy thai cử động,
bụng to dần,...
Dùng que thử thai cho kết quả có hai vạch.

4. Các nguy cơ đối với vị thành niên nữ mang thai
– Tăng nguy cơ tử vong mẹ và con, thiếu máu, tiền sản
giật, sảy thai, đẻ non, và đẻ khó.
– Trẻ sinh ra có nguy cơ nhẹ cân, bệnh tật và tử vong cao.

26
– Gây gián đoạn học tập, khó khăn tài chính ở hiện tại và
cả cuộc sống sau này.
– Gây căng thẳng và khủng hoảng tâm lí do VTN nữ chưa
sẵn sàng làm mẹ.
– Tìm đến dịch vụ phá thai không an toàn, gây ra tai biến
và hậu quả tâm lí nghiêm trọng.

GHI NHỚ:
– Các bạn gái (nữ) ở tuổi VTN chưa đủ điều kiện cả về thể chất,
tinh thần và kinh tế để mang thai và sinh con.
– Bạn gái tuổi VTN mang thai sẽ gặp phải nhiều nguy cơ cho
sức khoẻ ở thời điểm hiện tại và cả tương lai sau này.

27
1. Vì sao phải tránh thai?
Mang thai ở tuổi VTN hầu hết là mang thai ngoài ý muốn. Ở
tuổi này, bạn gái chưa đủ điều kiện về cả thể chất và tinh thần để
làm mẹ.
Bạn gái ở tuổi VTN khi mang thai sẽ gặp nhiều nguy cơ trong
cả hai trường hợp phá thai và giữ thai.

2. Một số biện pháp tránh thai
2.1. Tình dục không xâm nhập
Chỉ thực hiện các hành vi tình dục không có sự tiếp xúc giữa
dương vật và âm đạo (ôm hôn, vuốt ve, thủ dâm,...).
– Ưu điểm: khả năng tránh thai cao.
– Nhược điểm: có nguy cơ mắc một số bệnh LTQĐTD kể cả
HIV/AIDS, dễ vượt qua ranh giới giữa không giao hợp và giao
hợp khi hưng phấn tình dục tăng cao.

2.2. Dùng bao cao su
BCS dành cho nam giống như một chiếc túi, bao phủ toàn
bộ dương vật để tạo thành một rào cản, ngăn chặn tinh trùng xâm
nhập vào âm đạo.
– Ưu điểm: Là biện pháp thích hợp với VTN; là biện pháp
duy nhất vừa có tác dụng tránh thai vừa phòng tránh bệnh
LTQĐTD. Có thể mua dễ dàng tại các quầy thuốc, siêu thị hay

CÁC BIỆN PHÁP TRÁNH THAI
CHỦ ĐỀ
6
28
nhiều cửa hàng tiện lợi hoặc
đặt mua trực tuyến. Có hai loại
BCS tránh thai dành cho nam
và nữ.
– Nhược điểm: phải chuẩn
bị sẵn từ trước khi QHTD có

xâm nhập, người dùng cần có
kĩ năng sử dụng BCS đúng cách
Bao cao su

mới đạt hiệu quả cao, người bị dị ứng với BCS cần thận trọng khi
áp dụng biện pháp này.

2.3. Uống thuốc tránh thai hằng ngày
Uống liên tục 21 ngày (vỉ 21 viên) hoặc 28 ngày (vỉ 28 viên),
bắt đầu từ ngày đầu tiên của chu kì kinh nguyệt, cho tới khi hết vỉ
thuốc. Trong 7 ngày đầu uống thuốc thì không nên giao hợp hoặc
sử dụng BCS khi giao hợp.
– Ưu điểm: khả năng tránh thai cao, ngoài tác dụng tránh thai,
thuốc còn có một vài tác dụng khác như giảm đau bụng khi hành
kinh, giảm mụn trứng cá,...
– Nhược điểm: phải
uống thuốc vào một thời
điểm nhất định trong ngày,
nếu quên uống sẽ làm giảm
tác dụng của thuốc; có thể
gặp phải các tác dụng phụ
như rối loạn kinh nguyệt,

Thuốc tránh thai hằng ngày
29
chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, thay đổi cân nặng khi sử dụng
thuốc vào những ngày đầu; vẫn có thể mắc các bệnh LTQĐTD.

2.4. Uống thuốc tránh thai khẩn cấp
Thuốc tránh thai khẩn cấp có chứa nội tiết tố progestin liều
cao. Nó có tác dụng cản trở hoặc làm chậm quá trình rụng trứng,
giúp ngăn chặn việc làm tổ của trứng đã thụ tinh, làm biến đổi lớp
nội mạc tử cung và có khả năng ngăn ngừa sự thụ thai.
– Ưu điểm: khả năng tránh thai cao nếu uống thuốc sớm,
ngay sau khi QHTD không an toàn.
– Nhược điểm: thuốc có thể gây ra nhiều tác dụng phụ không
mong muốn (rối loạn kinh nguyệt, cương ngực, đau đầu,...), làm
tăng nguy cơ vô sinh, hiếm muộn, vẫn có khả năng mắc các bệnh
LTQĐTD.

Lưu ý: Không được dùng thuốc quá 2 lần mỗi tháng, không
dùng liên tục trong 6 tháng.

GHI NHỚ:
– Không nên QHTD trong độ tuổi VTN. Nếu có QHTD, cần
thực hiện các biện pháp tránh thai phù hợp với VTN (tình dục
không xâm nhập, sử dụng BCS đúng cách khi QHTD, uống
thuốc tránh thai hằng ngày, uống thuốc tránh thai khẩn cấp).
– Trong tình huống nếu QHTD, để tránh thai, khuyến
khích VTN thực hiện biện pháp tình dục không xâm
nhập và sử dụng BCS đúng cách. Hai biện pháp này có độ
an toàn và hiệu quả cao hơn, ít để lại hậu quả hơn.

30
1. Khái niệm
Bệnh LTQĐTD là bệnh lây từ người này sang người khác
chủ yếu qua QHTD có xâm nhập và không sử dụng các biện pháp
an toàn.

2. Các bệnh lây truyền qua đường tình dục thường gặp
Các bệnh LTQĐTD thường gặp: lậu, giang mai, Chlamydia, sùi
mào gà, Herpes sinh dục, HIV/AIDS, viêm gan B, viêm gan C,...

Bệnh Herpes Mụn cóc âm đạo
Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục

3. Dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh lây truyền qua đường
tình dục

Hầu hết các bệnh LTQĐTD ở giai đoạn đầu thường không có
dấu hiệu rõ ràng. Tuy nhiên, có một số dấu hiệu chỉ báo sau đây
giúp nhận biết sớm bệnh LTQĐTD:
– Ngứa bộ phận sinh dục hoặc xung quanh vùng sinh dục
hậu môn.
– Cảm giác rát bỏng, đau khi đi tiểu, tiểu rắt, tiểu són.
– Sùi hoặc phồng rộp hoặc loét âm đạo, hậu môn hoặc miệng.

BỆNH LÂY TRUYỀN QUA ĐƯỜNG TÌNH DỤC
CHỦ ĐỀ
7
Âm đạo
31
– Chảy dịch tiết hoặc mủ từ âm đạo, tăng tiết khí hư, khí hư
có màu trắng đục, vàng hoặc xanh và có mùi hôi hoặc tanh.
– Nổi hạch bẹn và đau.
– Đau bụng dưới.
– Chảy máu giữa chu kì kinh nguyệt hoặc chảy máu sau khi
giao hợp.
– Nếu có một trong các dấu hiệu nêu trên, cần đến phòng
khám sản phụ khoa được cấp phép để được khám, tư vấn và điều
trị kịp thời.

4. Phòng tránh bệnh lây truyền qua đường tình dục
– Thực hiện tình dục an toàn.
– Dùng riêng các dụng cụ tiêm chích qua da như bơm kim tiêm,
kim xăm trổ,...
– Không QHTD khi đang say rượu hoặc dùng chất kích thích.
– Sử dụng BCS đúng cách khi QHTD.
– Vệ sinh bộ phận sinh dục sạch sẽ trước và sau khi QHTD.
– Tiêm vắc xin phòng viêm gan B và HPV.
– Cần thăm khám sớm nếu có dấu hiệu nghi ngờ mắc bệnh
LTQĐTD.

GHI NHỚ:
– Ai cũng có thể bị mắc bệnh LTQĐTD ngay cả khi chỉ
QHTD có xâm nhập duy nhất 1 lần. Những người thực hiện
QHTD không an toàn có khả năng mắc bệnh cao hơn.
– Bệnh LTQĐTD để lại nhiều hậu quả đáng tiếc cho sức khoẻ
và tương lai của người mắc bệnh.
– Cần thực hiện tốt các biện pháp phòng bệnh, trong đó quan
trọng nhất là thực hành tình dục an toàn.

32
1. Xâm hại tình dục
Theo Luật Trẻ em 2016, xâm
hại tình dục
được hiểu là việc dùng
vũ lực, đe doạ dùng vũ lực, ép buộc,
lôi kéo, dụ dỗ người khác tham gia
vào các hành vi liên quan đến tình
dục, bao gồm hiếp dâm, cưỡng dâm,
giao cấu, dâm ô và sử dụng họ vào
mục đích mại dâm, khiêu dâm dưới
mọi hình thức.
Xâm hại tình dục thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau
như tự kích thích tình dục trước mặt người khác, cố tình hôn hay
động chạm vào vùng kín của người khác hoặc bắt người đó phải
làm như vậy với mình, ép QHTD, hiếp dâm, ép người khác xem
sách báo, phim ảnh có tính kích dục...

2. Thủ phạm xâm hại tình dục
Thủ phạm xâm hại tình dục thường tiếp cận trực tiếp hoặc gián
tiếp với nạn nhân:

Trực tiếp và bạo lực: chỉ những việc hiếp dâm, dùng vũ lực
hoặc đám đông để ép buộc đụng chạm hoặc QHTD với nạn nhân.

Gián tiếp và dụ dỗ: thường xuất hiện với các mối quan hệ thông
PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC
VỊ THÀNH NIÊN NỮ

CHỦ ĐỀ
8
Xâm hại tình dục vị thành niên nữ
33
qua mạng internet, sử dụng hình ảnh, câu chuyện, các nội dung
liên quan đến tiền để dụ dỗ nạn nhân hẹn hò. Hình thức xâm
hại tình dục này khó phân biệt, khó xác định và có tính chất
phức tạp. Nạn nhân thường che đậy, giấu đi tình huống mình bị
xâm hại.

Thủ đoạn của thủ phạm xâm hại tình dục:
– Thủ phạm xác định đối tượng chúng muốn xâm hại,
người dễ bị tổn thương như VTN nữ thường là đối tượng chúng
nhắm đến.
– Thủ phạm tạo niềm tin với đối tượng bằng cách tặng quà,
chia sẻ sở thích, kết bạn.
– Thủ phạm bắt đầu tạo bí mật riêng với đối tượng bằng cách
hứa hẹn, đe doạ, ép buộc đối tượng không được tiết lộ với ai về
mối quan hệ giữa thủ phạm và đối tượng.
– Thủ phạm tiến tới đề cập các vấn đề về tình dục, chia sẻ tài
liệu đồi truỵ,... khiến đối tượng mất cảnh giác.
– Thủ phạm thực hiện hành vi xâm hại tình dục.

3. Đối tượng bị xâm hại tình dục
Đối tượng bị xâm hại tình dục (Nạn nhân) thường là những
người không có biện pháp bảo vệ bản thân một cách hiệu quả trước
những kẻ xâm hại tình dục.
VTN, đặc biệt là VTN nữ trong các nhà trường phổ thông
nếu thiếu hiểu biết về SKSS sẽ dễ trở thành đối tượng bị xâm hại.
VTN bị xâm hại tình dục thường bị tổn thương rất nặng nề
cả về thể chất, sức khoẻ và tâm lí trong một thời gian dài, thậm
chí trong suốt cuộc đời. Trong mọi trường hợp, người bị xâm hại

34
tình dục không phải là người có lỗi, do đó họ rất cần sự cảm thông,
giúp đỡ của gia đình, cộng đồng để họ vượt qua được những tổn
thương này.

4. Vị thành niên nữ cần làm gì để không bị xâm hại
tình dục?

Phòng, chống xâm hại tình dục là việc sử dụng hệ thống các
biện pháp mang tính xã hội nhằm khắc phục các nguyên nhân và
thực trạng vấn đề xâm hại tình dục, hạn chế và loại trừ hành vi
xâm hại tình dục ra khỏi đời sống xã hội.
Để phòng, tránh xâm hại tình dục, VTN nữ cần biết được
những thủ đoạn của thủ phạm xâm hại tình dục; biết cách xử trí
khi có nguy cơ bị xâm hại tình dục; biết cách thoát khỏi và yêu cầu
trợ giúp khi đã bị xâm hại tình dục.

NHẬN DIỆN TỰ BẢO VỆ THOÁT KHỎI
VÀ YÊU CẦU TRỢ GIÚP

Phòng, chống xâm hại tình dục
Nhận diện các biểu hiện của hành vi xâm hại tình dục
Đụng chạm an toàn: Là những cử chỉ, hành động được sự
đồng ý, là sự đụng chạm vào các bộ phận được phép chạm trên cơ
thể, không gây cảm giác khó chịu hoặc sợ hãi. Ví dụ: bắt tay, xoa
đầu, hôn má, ôm nhẹ nhàng, vuốt tóc, vuốt má,...

Đụng chạm không an toàn: Là những cử chỉ, hành động
không được sự đồng ý, là sự đụng chạm vào các bộ phận riêng

35
tư trên cơ thể, gây cảm giác khó chịu, sợ hãi. Ví dụ: sờ mó, đụng
chạm vào ngực, vào mông và bộ phận sinh dục,...

Nhận diện các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ xâm hại tình dục
Biểu lộ thái độ trong hành vi ứng xử tương ứng

Thao tác biểu lộ thái độ: Ngay khi báo động xảy ra, các em
cần thể hiện thái độ quyết liệt và dứt khoát. Tuy nhiên, với mỗi
mức độ báo động, có thể biểu lộ thái độ với cường độ khác nhau,
nhưng thái độ chung cần truyền tải được là: cương quyết không
đồng ý, bình tĩnh, biểu lộ sự tự tin, không sợ hãi.
Khi có ai đó ôm, bế bất thường. Đây là
mức báo động đỏ, thể hiện tình trạng
nguy hiểm ở mức độ cao, cần ngay lập
tức có những phản ứng phù hợp.

Báo động ôm
Khi ở một mình với người lạ, nhận thấy
dấu hiệu người đó nhìn, nói, chạm,...
đến cơ thể mình.

Báo động
một mình

Ai đó chạm vào vùng kín của người
khác hoặc yêu cầu người khác chạm
vào vùng kín của mình.

Báo động chạm
Ai đó nhìn chằm chằm, liên tục vào
vùng kín của mình hoặc dụ dỗ nhìn vào
vùng kín của người khác.

Báo động nhìn
Ai đó thường xuyên nói đến vùng kín
và bộ phận riêng tư trên cơ thể mình

Báo động nói hoặc cơ thể người của khác.
36
Thao tác thể hiện hành vi ứng xử tương ứng: Ngay khi xuất
hiện các dấu hiệu cảnh báo, các em cần có những hành vi tương
thích đáp lại để ngăn chặn sự tiếp diễn của các báo động. Các thao
tác hành vi như:
– Nói “Không”, “Không được làm như thế!”, “Dừng lại!”,
“Em không muốn làm thế!”, “Không được nói như thế!”,... Đặc
biệt, với báo động chạm, cần yêu cầu đối tượng dừng hành động
ngay lập tức bằng lời nói mạnh mẽ, dứt khoát, thậm chí có thể
hét lên.
– Đi khỏi hoặc bỏ chạy: Ngay khi xảy ra báo động, cần đi khỏi
nơi nguy hiểm hoặc thoát khỏi đối tượng xâm hại ngay lập tức bằng
cách rời khỏi hoặc bỏ chạy.
– Chia sẻ: Khi các dấu hiệu báo động trên xảy ra, ngoài việc
biểu lộ thái độ cũng như các phản ứng hành vi tương ứng, các em
cần có thao tác chia sẻ bằng cách kể lại những dấu hiệu cảnh báo
với người thân hoặc với người lớn an toàn mà các em tin tưởng để
phòng ngừa các tình huống tương tự.

Hỗ trợ bạn bè khi bị xâm hại tình dục
Xử lí tình huống nếu chứng kiến bạn mình bị xâm hại tình dục:
– Không làm khán giả (khoanh tay đứng nhìn) hoặc lảng
tránh (phớt lờ và bước đi).
– Không chống lại bạo lực bằng bạo lực, không nên quát tháo,
nói những lời lăng mạ hay xông vào đánh kẻ xâm hại tình dục
nhằm bảo vệ nạn nhân.

37
– Nên làm phân tâm kẻ xâm hại tình dục hay tạo ra một lối
thoát bằng cách nói thật to câu gì đó, như: “Có người đến kìa!”,
“Chú bảo vệ ơi!”,... rồi cùng nạn nhân bỏ chạy thật nhanh (nhưng
chỉ nói như vậy khi cảm thấy an toàn).
– Nên cố gắng tìm thêm bất kì sự trợ giúp nào ngay lúc đó
(người qua đường, người dân ở khu vực xung quanh, nhanh chóng
gọi điện cho người lớn đáng tin cậy như bố, mẹ nạn nhân, giáo
viên chủ nhiệm, lực lượng cảnh sát,...).

Hành động phù hợp khi được bạn chia sẻ mình bị xâm hại
tình dục hoặc gây ra hành vi xâm hại tình dục:

– Thể hiện sự đồng cảm và giúp đỡ bạn để bạn nhanh chóng
thoát ra khỏi tình trạng tiêu cực như sợ hãi, lo lắng, trầm cảm, tức
giận, thất vọng,...
– Tin tưởng bạn, trở thành người bạn biết lắng nghe, đồng
cảm và thấu hiểu bạn mình.
– Cảm ơn bạn vì bạn đã tin tưởng và nói với bạn rằng em luôn
sẵn lòng làm bất cứ điều gì tốt nhất để có thể giúp đỡ bạn. Không
nên khuyên bạn như: “Cậu cứ phớt lờ nó đi!” hay “Từ nay, cậu
hãy tránh xa nó ra!”,...
– Tìm cách thông báo cho người thân của bạn hoặc người
đáng tin cậy về sự việc, thể hiện thái độ hợp tác và cùng họ giúp
đỡ bạn.
– Khuyến khích bạn nói ra vấn đề với người lớn mà bạn tin
tưởng để bạn vừa không cảm thấy cô độc vừa có được sự trợ giúp
tốt nhất. Nếu bạn không sẵn sàng thì hãy đề nghị để mình đi cùng
với bạn ấy.

38
– Không nên nản chí nếu đã nói chuyện với người lớn (bố mẹ,
thầy cô,...) mà vẫn chưa thấy tình hình thay đổi, biến chuyển. Nên
tiếp tục cố gắng bằng cách nói chuyện thêm với các thầy cô khác
để có nhiều người tham gia hơn vào việc giúp bạn.
– Tìm kiếm và cung cấp cho bạn một vài số điện thoại/đường
dây nóng có thể hỗ trợ khi gặp xâm hại tình dục.

GHI NHỚ:
– Học cách nói “Không” một cách mạnh mẽ và dứt khoát nếu
không muốn tham gia vào bất kì hoạt động hoặc mối quan
hệ nào với người khác.
– Không tiếp xúc với người lạ, biết cách bảo vệ thông tin
cá nhân.
– Học cách nhận diện tình huống có nguy cơ bị xâm hại tình
dục, liên hệ ngay với người có thể giúp đỡ đáng tin cậy.
– Học cách đối diện, không xấu hổ hoặc sợ hãi khi nói về việc
bị xâm hại tình dục.
– Nếu bị xâm hại dẫn đến có thai ngoài ý muốn cần có sự
tư vấn, giúp đỡ của bác sĩ.

39
CÁC HOẠT ĐỘNG
TRUYỀN THÔNG VỀ
CHĂM SÓC SỨC KHOẺ
SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ

Phần 2
40
1. Quan điểm của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên về
chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị thành niên

Chăm sóc, giáo dục sức khoẻ cho thanh niên, VTN là một nội
dung quan trọng trong công tác Đoàn, Đội và phong trào thanh
niên, có ý nghĩa chiến lược và đặc biệt quan trọng nhằm góp phần
bồi dưỡng và phát huy vai trò của thế hệ trẻ trong công cuộc xây
dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Chăm sóc, giáo dục sức khoẻ cho thanh niên, VTN phải được
tổ chức thông qua các phong trào hành động của tuổi trẻ.
Đảm bảo tính thống nhất về mặt tổ chức của Đoàn, Đội sự
lãnh đạo của Đảng, sự hỗ trợ của chính quyền và các ban ngành,
đoàn thể khác.
Phải đảm bảo tính tự nguyện, phải phát huy được vai trò chủ
động, sáng tạo, xung kích đi đầu của tổ chức Đoàn Thanh niên,
Đội Thiếu niên.
Phải thường xuyên đổi mới về nội dung, phương thức hoạt
động trên cơ sở xây dựng đội ngũ cán bộ Đoàn, Đội có đủ kiến thức,
kĩ năng và tâm huyết trong triển khai các hoạt động chăm sóc
SKSS VTN�
Tăng cường công tác chỉ đạo, xây dựng, phổ biến các mô
hình chăm sóc sức khoẻ VTN trong các nhà trường.

VAI TRÒ CỦA ĐOÀN THANH NIÊN, ĐỘI THIẾU NIÊN
TRONG HOẠT ĐỘNG HƯỚNG DẪN CHĂM SÓC SỨC KHOẺ
SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

CHỦ ĐỀ
9
41
2. Vai trò của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên trong các
hoạt động hướng dẫn chăm sóc sức khoẻ sinh sản vị
thành niên nữ

Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên trong các trường học là lực
lượng xung kích đi đầu trong việc thực hiện chủ trương, đường
lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về chăm sóc sức khoẻ và
SKSS�
Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên là các tổ chức chính trị – xã
hội của thanh niên, học sinh, đại diện cho quyền và lợi ích hợp
pháp của học sinh, VTN trong các trường học, có vai trò to lớn
trong việc giáo dục và nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi của
học sinh, VTN trong các nhà trường về SKSS và chăm sóc SKSS.
Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên có vai trò quan trọng trong
các hoạt động hướng dẫn chăm sóc SKSS VTN nữ ở các nhà
trường THCS, THPT được thể hiện ở những nội dung sau:
– Phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường tổ
chức triển khai các hoạt động giáo dục ngoại khoá về chăm sóc
SKSS, sức khoẻ tình dục (SKTD) cho VTN. Đẩy mạnh truyền
thông, giáo dục chăm sóc SKSS, SKTD cho VTN. Tăng cường
các hoạt động giáo dục, hướng dẫn chăm sóc SKSS, SKTD cho
VTN�
– Tăng cường giáo dục giới tính, giáo dục kĩ năng sống
liên quan đến SKSS, SKTD cho VTN; xây dựng góc tư vấn về
SKSS với nội dung phù hợp với từng cấp học, khối lớp học trong
nhà trường; lồng ghép các nội dung chăm sóc SKSS trong các

42
hoạt động giáo dục, hoạt động sinh hoạt tập thể, các cuộc thi trong
nhà trường;...
– Thực hiện, giám sát các hoạt động về chăm sóc SKSS cho
VTN trong trường học theo quy định.

43
Có hai nhóm kĩ năng mà người làm công tác hướng dẫn chăm
sóc SKSS VTN nữ cần phải có, đó là kĩ năng giao tiếp và kĩ năng
sử dụng tài liệu truyền thông.

1. Kĩ năng giao tiếp
– Trang phục chỉnh tề, đơn giản, phù hợp với hoàn cảnh, thể
hiện sự tôn trọng và không làm phân tán sự chú ý của đối tượng.
– Nhìn vào mắt đối tượng thể hiện sự quan tâm. Khi tiếp
xúc với một nhóm người, cần để mắt lần lượt đến từng người,
từng nhóm nhỏ. Chỉ nhìn vào mỗi người trong vài giây rồi rời
mắt sang người khác. Không nên nhìn chằm chằm hay nhìn quá
lâu vào một người.
– Dành thời gian để đối tượng nói lên những điều họ muốn nói,
muốn chia sẻ.
– Sử dụng các từ đệm như “à”, “thế à”, “tôi hiểu”,... trong khi
nghe đối tượng nói.
– Quan sát một cách tế nhị, lịch sự, bao quát, liên tục và
khách quan.
– Đặt câu hỏi vào thời điểm thích hợp. Bắt đầu bằng những
câu hỏi đơn giản, dễ trả lời. Sử dụng câu hỏi đóng và câu hỏi mở
xen kẽ nhau một cách phù hợp.
– Khi nói, cần tập trung vào chủ đề chính, xen kẽ một vài câu
nói, cử chỉ hài hước khi có thể. Biết dừng đúng lúc (khi thời gian

KĨ NĂNG HƯỚNG DẪN CHĂM SÓC SỨC KHOẺ SINH SẢN
VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

CHỦ ĐỀ
10
44
nói chuyện đủ dài, đã đạt
được mục tiêu của buổi
nói chuyện hoặc khi đối
tượng thể hiện sự mệt
mỏi, không tập trung,...).
– Khen, chê đúng
lúc, đúng chỗ.

2. Kĩ năng sử dụng tài liệu truyền thông
– Lựa chọn tài liệu phù hợp với nội dung, hình thức truyền
thông, sở thích của đối tượng, hoàn cảnh nơi tổ chức hoạt động
truyền thông.
– Tìm hiểu kĩ để
hiểu thấu đáo nội dung
của tài liệu, tập sử dụng
thành thạo tài liệu trước
khi tiến hành hướng dẫn.
– Phát tài liệu cho
đối tượng đúng thời điểm.

Sử dụng tài liệu truyền thông
Giao tiếp với vị thành niên nữ

45
1. Treo, dán áp phích, băng rôn
Treo, dán áp phích, băng rôn ở nơi học sinh thường qua lại
như cổng trường, lớp học, bảng tin, căng tin.
Mục đích: gây sự chú ý của đối tượng, thông báo về chủ đề
cần quan tâm một cách trực quan, thể hiện sự kêu gọi hành động.

2. Phát tin/ bài phát thanh trên loa
Đưa tin trên hệ thống loa của trường bằng cách đọc trực tiếp
hoặc mở băng/ đĩa/ USB vào thời điểm nghỉ giải lao, trước hội
nghị/ hội thảo, giúp lan toả thông tin tới nhiều người.

3. Phát tờ gấp, tờ tin
Phát tờ gấp, tờ tin đến giáo viên, học sinh (đặc biệt là học
sinh nữ).

4. Hướng dẫn thông qua mạng xã hội
– Đăng tin trên website
của trường.
– Đưa tin về hoạt động,
truyền thông điệp trên một số
ứng dụng mạng xã hội như
Zalo, Viber, Facebook,���

GỢI Ý MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG HƯỚNG DẪN CHĂM SÓC
SỨC KHOẺ SINH SẢN VỊ THÀNH NIÊN NỮ TRONG CÁC
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ VÀ TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

CHỦ ĐỀ
11
46
5. Tư vấn
– Giúp học sinh tiếp nhận được thông tin chính xác, rõ ràng
nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi quan niệm cá nhân về chăm
sóc SKSS VTN nữ.
– Giúp các em hiểu rõ vấn
đề của mình, thảo luận giúp đỡ
các em lựa chọn giải pháp và đưa
ra quyết định phù hợp để giải
quyết vấn đề.
– Nhằm hỗ trợ, giúp đỡ về
tâm lí tình cảm, ổn định tinh thần.
– Hỗ trợ các em thay đổi
hành vi.

6. Sinh hoạt câu lạc bộ
– Nói chuyện chuyên đề.
– Hội thảo, toạ đàm.
– Sinh hoạt văn nghệ, biểu diễn nghệ thuật.
– Giới thiệu sách báo, trưng bày triển lãm,...

7. Tổ chức cuộc thi
Mục đích:
– Đánh giá kiến thức và khả năng thực hành của học sinh về
chăm sóc SKSS VTN nữ.
– Khuyến khích các em và cộng đồng quan tâm đến chủ
đề này.

Tư vấn chăm sóc sức khoẻ sinh sản
vị thành niên nữ

47
Các hình thức tổ chức cuộc thi:
– Thi biểu diễn văn nghệ.
– Thi tìm hiểu kiến thức trực tiếp hoặc trực tuyến.
– Thi sáng tác thơ, ca, hò, vè.
– Thi hùng biện.
– Thi vẽ tranh tuyên truyền.

Chuẩn bị cho cuộc thi:
– Lập kế hoạch chi tiết.
– Lập danh sách đơn vị dự thi, ban tổ chức và ban giám khảo.
– Chuẩn bị kinh phí, địa điểm, phương tiện.
– Chuẩn bị nội dung cuộc thi.
– Họp các bên liên quan, thống nhất kế hoạch, chương trình.
– Gửi giấy mời các thành phần tham gia.
– Truyền thông trước, trong và sau cuộc thi.

Tổ chức thi và trao giải thưởng:
– Giám sát hỗ trợ các đơn vị tham gia.
– Tổ chức chấm thi công bằng, minh bạch.
– Công khai kết quả cuộc thi giữa ban tổ chức với ban giám khảo
và các bên liên quan.
– Chuẩn bị giải thưởng phù hợp và trao thưởng.

48
Hoạt động sau cuộc thi:
– Tổng kết, đánh giá kết quả cuộc thi.
– Quảng bá rộng rãi về cuộc thi để tạo tiếng vang và tinh thần
tốt cho cuộc thi sau. Hoạt động này cũng khích lệ học sinh, VTN
và cộng đồng tăng cường tìm hiểu các kiến thức và thực hành
chăm sóc SKSS VTN.

49
Tài liệu tham khảo
1) Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hướng dẫn giáo dục giới tính và tình dục
toàn diện trong Chương trình Giáo dục Trung học cơ sở
, 2020.
2) Bộ Y tế,
Hướng dẫn Quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ
sinh sản
, 2016.
3) Bộ Y tế,
Hướng dẫn truyền thông trực tiếp về chăm sóc sức khoẻ
sinh sản vị thành niên
, 2022.
4) Bộ Y tế,
Kĩ năng truyền thông giáo dục sức khoẻ trực tiếp, 2018.
5) Dự án Sẵn sàng cho sức khoẻ, Cao Bằng,
Bộ tài liệu Hướng dẫn
giáo dục và truyền thông trong trường học về sức khoẻ sinh sản và
tình dục vị thành niên
, 2007 – 2011.
6) Hệ thống Trường quốc tế Canada (CISS),
Sổ tay chính sách bảo vệ
trẻ em (2019 – 2020).

7) Luật Trẻ em 2016, số 102/2016/QH13.
8)
Phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em (Hướng dẫn thảo luận với cha
mẹ và người chăm sóc trẻ)
, 2014.
9)
Vị thành niên, những điều cần biết về sức khoẻ sinh sản và tình dục
(Chương trình phát triển cộng đồng lấy trẻ em làm trọng tâm tại
Lào Cai, 2018)
10) www.moh.gov.vn
11) www.treem.gov.vn

50

Công việc trng tâm trong tháng

Công khai Thu-Chi NSNN 2024

- Căn cứ Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21 tháng 12 năm 2016 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Ngân sách nhà nước;

- Căn cứ Thông tư số 90/2018/TT-BTC ngày 28 tháng 9 năm 2018 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 61/2017/TT-BTC ngày 15/6/2017 của Bộ Tài chính hướng dẫn về công khai ngân sách đối với các đơn vị dự toán ngân sách, các tổ chức được ngân sách nhà nước hỗ trợ

- Căn cứ Thông tư số 36/2017/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 12 năm 2017 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc thực hiện công khai đối với cơ sở giáo dục và đào tạo thuộc hệ thống giáo dục quốc dân;

Trường THPT Phan Bội Châu báo cáo kết quả thực hiện công khai theo quy định cụ thể theo đường Link dưới đây

https://drive.google.com/file/d/1sm59sBLrmsHGKts28n8Or1uqHzA8e8DL/view?usp=sharing

Lời hay ý đẹp

DANH NGÔN VỀ HỌC

0. Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để khẳng định mình (UNESCO)

1. Học tập có thể định nghĩa như là quá trình ghi nhớ những điều bạn thích (Richard Saul Wurman)

2. Người nào ngừng học tập đều trở nên già cả, dù ở tuổi 20 hay 80. Bất cứ ai liên tục học tập đều trẻ trung.  Điều vĩ đại nhất trong cuộc sống là giữ cho trí não của bạn tươi trẻ (Henry Ford)

3. Bạn học được bằng cách viết ra nhiều tương đương với việc học (Eric Hoffer)

4. Học tập không phải là một nhiệm vụ hay một vấn đề khó giải quyết –nó là cách để sống trong thế giới. Con người học tập khi theo đuổi các mục tiêu và kế hoạch có ý nghĩa cho chính mình (Sidney Jourard)

5. Học tập là điều cốt lõi của sự khiêm nhường –học từ vạn vật và từ mọi người. Không có tôn ti thứ bậc trong học tập. Người có quyền hành chối bỏ học hành và người tuân theo cũng thế  (J. Krishnamurti)

6. Không có giới hạn cho qui trình học, cách để học. Thực sự một khi con người đã có được húng thú để tìm những con đường mới để kết cấu nên tri thức, họ sẽ không bao giờ sợ bị buồn chán (Robert Theobald)

7. Người thầy giống như một ngọn lửa. Nếu bạn tới quá gần, bạn sẽ bị thiêu cháy. Nếu bạn ở quá xa sẽ không thấy đủ ấm. Chỉ nên tiếp cận một cách vừa phải (Tục ngữ Tây Tạng).

8. Người Hi Lạp cổ đã biết rằng học tập ngay trong những lúc đang chơi đùa. Khái niệm giáo dục của họ (paidea) gần như y hệt khái niệm chơi đùa  (paidia) (Roger Von Dech)

9. Học tập là vấn đề thái độ chứ không phải là năng khiếu (Georgi Lozanov)

10. Biết thì nói là biết. Không biết thì nói là không biết. Thế mới gọi là biết (Khổng Tử)

11. Nói với tôi, tôi sẽ quên. Chỉcho tôi, tôi có thể nhớ. Hãy làm cho tôi xem và tôi sẽ hiểu (Chinese Proverb)

12. Không có giới hạn cho quy trình học cách để học. Sự thực một khi con người đã có được hứng thú để tìm những con đường mới để kết cấu nên tri thức, họ sẽ không bao giờ sợ bị buồn chán (Robert Theobald)

13. Đối với người trưởng thành, sự lựa chọn đầu tiên là luôn xem xét và tự quản lý việc học tập (William Charland)

14. Những gì chúng ta biết ngày hôm nay sẽ lỗi thời vào ngày hôm sau. Nếu chúng ta ngừng học thìchúng ta sẽ ngừng phát triển (Dorothy Billington).

15. Hãy khắc ghi những từ này vào trong đầu bạn : học tập sẽ hiệu quả hơn khi nó thực sự vui thích (Perter Kline).

16. Đối với tôi học tập có nghĩa là sự tò mò không giới hạn bất cứ chủ đề nào và không bao giờ chấp nhận câu trả lời cuối cùng cho đến khi chúng ta đã khám phá mọi khả năng có thể và không còn gì hơn nữa để biết (Marva Collins).

17. Học tập là khả năng tìm ra ý nghĩa của một điều gì đó bạn quan sát dựa trên những trải nghiệm trong quá khứ và nhận xét rồi liên kết quan sát đấy với ý nghĩa của nó (Ruth và Art Winter).

18. Biết cách học là đủ chứng tỏ bạn thông thái (Henry Brooks Adams)

19. Học mà không nghĩ là phí công (Khổng tử)
20. Thiên tài cũng không là gì khác ngoài sự kiên trì và nhẫn nại (George-Louis Buffon).

21. Không có logic nào mang tính ngẫu nhiên (Ludwig Wittgenstein)


22.Vũ trụ có biết bao nhiêu điều kì thú chờ đợi ta ở phía trước (Eden Phillpotts)


23. Phải luôn luôn học tập chừng nào còn một đều CHƯA BIẾT (Lxeneska.).

24.Đọc những cuốn sách tốt có khác gì hầu chuyện những bậc tao nhã thời qua. (Descartes)


25.Không có kho báu nào quý bằng học thức. Hãy tích lũy nó bất cứ lúc nào có thể. (Rudasky.)